Tiếng Nhật là thứ ngôn ngữ duy nhất được sử dụng tại đảo quốc Nhật Bản và là một thành phần phản ánh đầy đủ nhất về tâm hồn, tính cách rất đặc trưng của dân tộc này. Bỏ qua sự khác biệt về tự dạng, ngữ hệ thì tiếng Nhật còn khác những ngôn ngữ Tây Âu hay bất cứ một thứ tiếng nào khác ở những điểm rất đặc thù không thể tìm thấy ở bất cứ dân tộc nào hết.

Tiếng Nhật chính thống có nguồn từ vựng rất phong phú ở các mặt như thời gian, khí tiết, cá, thực vật, Phật giáo và một số từ ngữ đặc trưng rất Nhật để chỉ tâm tư tình cảm gần như là độc đáo của riêng dân tộc này mà khó có thể tìm ở đâu khác. Đó là sự nhạy cảm với thời tiết, sự mẫn cảm với sự sống quá mức, nét cực đoan trong tâm tư và một vô thường quan như cách gọi của Phật giáo. Dĩ nhiên là theo thời đại, tiếng Nhật cũng có sự biến đổi cho phù hợp với hoàn cảnh sống mới của con người. Theo đó nhiều thứ được xem là đặc thù của tiếng Nhật đã mất đi và nhiều thứ mới mẻ được thêm vào.

Bài viết này không có ý hướng dẫn người đọc đi vào những cấu trúc ngữ pháp của tiếng Nhật, dù là căn bản hay nâng cao. Mục đích của bài viết này mong muốn cung cấp cho người đọc một cái nhìn tổng quát nhất về tiếng Nhật chính thống, tức là thứ tiếng Nhật tương đối cổ so với thời đại ngày nay, thông qua những khía cạnh mà bạn không được biết tới khi học ở trường, hoặc giả nếu có cũng chỉ ở mức độ nào đó. Như thế có nghĩa là bạn không học được gì thực dụng để áp dụng vào cuộc sống qua loạt bài viết này, mà nếu có thể chỉ là một cái nhìn, một sự bổ sung cho tâm hồn về những điều đã từng tồn tại ở Nhật và góp phần làm nên tâm hồn Nhật, tính cách Nhật chính thống mà ngày nay không dễ gì nhận ra nữa.

Ngày hai mươi tháng chín năm Meiji (Minh Trị) đầu tiên, Thiên Hoàng Minh Trị (Meiji Tennou) rời khỏi Kyoto, lần đầu tiên đến vùng đất mà ngày nay gọi là Tokyo. Ngày xưa Tokyo được gọi là Edo nhưng kể từ ngày mười ba tháng mười năm đó đã được đổi thành Tokyo cho đến ngày nay. Sau đó, Thiên Hoàng Minh Trị trở lại Kyoto lần nữa vào ngày hai mươi hai tháng mười hai rồi đến năm sau, ngày hai mươi tám tháng ba thì ngài đã đến Tokyo lần nữa và không bao giờ quay lại Kyoto nữa. Kể từ đó Hoàng cung được chuyển sang Tokyo.

Kyoto trong một ngàn năm trước đã là thủ đô của nước Nhật, nhưng kể từ khi Tokyo trở thành thủ đô thì vị trí tiếng nói chuẩn của Kyoto cũng mất đi và nhường lại cho Tokyo. Về mặt lịch sử ngôn ngữ thì đây là một thay đổi lớn nhất của tiếng Nhật trong hai ngàn năm qua.

Tiếng Nhật có hai dòng chính là tiếng Nhật Kantou của những vùng phía đông như Tokyo, Kanagawa và tiếng Nhật Kansai  của những vùng phía tây như Kyoto, Osaka... (Ngoài ra còn một dòng ở phía bắc, vùng Touhoku và vùng phía nam từ Kagoshima trở xuống). Tuy tiếng Nhật ở Kyoto đã mất vị trí chuẩn của nó nhưng địa phương này vẫn tự hào là nơi còn giữ được nhiều truyền thống văn hóa cổ truyền của dân tộc cũng như nhiều di sản quý giá khác. Thế như sau này tiếng Nhật Kansai như Kyoto, Osaka vẫn có nhiều dịp ảnh hưởng tới tiếng nói của vùng Kantou. Chẳng hạn như từ "nhà tắm" đặc trưng của Tokyo là Yuya, "tiệm hớt tóc" là Tokoya  được chuyển thành Furoya  và Sanpatsuya của miền Kansai. Đây chỉ là một ví dụ nhỏ của sự ảnh hưởng ngược của tiếng Kansai lên tiếng Kantou.